“Zijn politiek draaide om bang maken”: Nieuwe generatie Hongaren rekent af met 16 jaar Orban

Afgelopen zondag trok meer dan 79% van de Hongaarse bevolking naar het stemhokje. Sinds de val van het IJzeren Gordijn in 1989 – en daarmee dus ook het communistische regime – is dit de hoogste opkomst ooit in de democratische geschiedenis van het land. In 2022 trok slechts 63% van de bevolking naar het stembureau, ter illustratie.

Met een winst van 138 van de 199 zetels in het parlement, drong Peter Magyar, de intussen oud-premier, Viktor Orbán terug tot de oppositiebanken. Het mag dus duidelijk wezen: er stond iets op het spel. Wij spraken daarom met 2 jonge, Hongaarse tieners: Nora Frick (17) en Zsófia Stéfély (18). "We hinkten op vele vlakken achterop ten opzichte van andere Europese of westerse landen", vertelt Nora.

Nora en Zsófia vertelden ons meer over de situatie in Hongarije.

Angstpolitiek onder Viktor Orbán

"Ik volg de politiek in ons land sinds vorig jaar. Sindsdien is het me duidelijk: Orbán heeft ons land volledig ontmanteld. Beginnend bij de gezondheidszorg, via het onderwijs, en eindigend bij kinderbescherming", vertelt een gefrustreerde Nora.

“Orbáns politiek draaide om angst. Hij liet ons geloven dat we in een gevangenis leefden en dat westerse wereldleiders ons naar de oorlog zouden leiden”

Zsofia Stéfely is recent 18 geworden. Zij verwijst naar de constante aanwezigheid van propaganda en vijandbeelden in de media en zelfs in het straatbeeld: "Orbáns politiek draaide om angst. Hij liet ons geloven dat we in een gevangenis leefden en dat wereldleiders als Obama, Von der Leyen of zelfs de Belgische premier ons naar de oorlog zouden leiden", legt Zsofia uit. "Alleen als je op zijn partij, Fidesz, stemde, dan zou het leven vredig zijn."

En die stem van de angst werd door miljoenen Hongaren gevolgd. In 1998 al werd Orbán een eerste keer premier. Toen nog in een coalitie, maar in 2010 veroverde hij met 52,7% een absolute meerderheid. Door het Hongaarse kiessysteem kreeg hij daardoor het recht om de grondwet te wijzigen.

Door grondwetswijzigingen door te voeren, raak je aan de kern van de samenleving. Het is zoals de "moeder van alle wetten". In België staat bijvoorbeeld de vrijheid van meningsuiting en ook de persvrijheid daarin geschreven.

Vrijheden ondermijnd

En net die fundamentele vrijheden heeft Orbán de afgelopen 16 jaar stevig ingeperkt: "Er was een gebrek aan gelijkheid: de pride werd in 2025 in Budapest zelfs verboden", vertelt Zsófia. Door dat verbod, werd de burgemeester van Budapest zelfs veroordeeld tot 1 jaar celstraf.

"Al die jaren waren bezaaid van corruptie", gaat ze verder. "Orbán liet ons geloven dat hij een goede leider was, terwijl hij vrienden van zichzelf financierde om nieuwe monumenten of voetbalstadia te bouwen."

"Er is zelfs een verhaal over Orbán die zakken met aardappelen gaf aan de Roma-bevolking, in ruil voor stemmen", vertelt Zsófia. Ze weet niet zeker of het gaat om een complottheorie of niet. "Maar het toont wel aan dat mensen om specifieke redenen op Orbán stemden", vertelt ze. "En veel van die zaken deed Orbán met Europees geld.”

"Er zijn geen opties om de wereld te zien voor jongeren die naar een Hongaarse school gaan."
"Programma’s die door de overheid gefinancierd worden, bestaan hier niet.”

Financiering van de Europese Unie voor Hongarije is om die reden zelfs bevroren. Er ligt naar schatting meer dan 50 miljoen euro in de vriezer te wachten totdat Hongarije haar democratische waarden hersteld.

Onderwijs dat jongeren tegenhoudt

Eén van die financieringen van Europa die geblokkeerd zijn, is het Erasmus-programma. Sinds eind 2022 is die door de Europese Commissie stopgezet. Dat was het rechtstreekse gevolg van Orbán’s schendingen van de openbare orde. Hij had namelijk een aantal van zijn politieke vertrouwelingen afgevaardigd om universiteiten en scholen te besturen.

“Ik heb niet het gevoel dat ik hier in Hongarije als tiener tot nu toe gelijke kansen heb gehad”, vertelt Nora. Zsofia vult aan: "Het is echt shit. Er zijn geen opties om de wereld te zien voor jongeren die naar een Hongaarse school gaan. Programma’s die door de overheid gefinancierd worden, bestaan hier niet."

Nora en Zsofia wijzen daarmee op de tekortkomingen van het Hongaars  onderwijssysteem: "Met mijn school reizen we bijvoorbeeld nooit naar het buitenland. We hebben amper culturele mogelijkheden. In vergelijking met mijn vrienden uit het buitenland, kost alles beduidend veel geld", zegt Nora.

Ongelijkheid?

Zo liep in 2024 ongeveer 18,4% van de bevolking risico op armoede of sociale uitsluiting. Dat is lager dan het Europese gemiddelde dat op ongeveer 21% ligt. Achter dat gemiddelde, schuilen echter grote regionale verschillen: in het noordoosten van het land en in kleinere, rurale gemeenten lopen de cijfers veel hoger op. Vooral gemeenschappen met een grote Roma-bevolking lopen het grootste risico op armoede.  

"Ik hoop dat we als land nu eindelijk volwassen worden en onze mentaliteit veranderen."

Roma-leerlingen komen bijvoorbeeld vaker in zwakke scholen terecht. Hoewel de deelname aan onderwijs hoog ligt, blijft het aandeel jongeren met een hoger diploma (32,3%) ver onder het Europese gemiddelde, en is de kloof tussen verschillende sociale groepen groot.

Volgens Zsofia heeft dat de maken met de slechte staat van publieke voorzieningen. "De ziekenhuizen zijn in zo’n slechte staat dat ik er zelfs niet heen durf gaan", vertelt ze. "Ik hoop dat we als land nu eindelijk volwassen worden en onze mentaliteit veranderen."

Peter Magyar belooft verandering

En die mentaliteit lijkt sinds afgelopen zondag inderdaad te veranderen. Oppositieleider Peter Magyar won er overtuigend een 2/3^e meerderheid en veegt Orban en zijn partij daarmee van de kaart. Toch is Magyar geen totale outsider: hij was jarenlang zelf lid van Orban’s partij.

Tot 2023: toen stapte hij uit de partij nadat zijn eigen vrouw – die destijds minister was – betrokken raakte in een fraudeschandaal. Hij scheidde van zijn vrouw, bracht het schandaal aan het licht en trok het land door om te vertellen over de corruptie. "Hij trok de aandacht van veel mensen en was overal aanwezig", vertelt Nora.

Magyar wil Hongarije opnieuw dichter bij de EU brengen en lijkt daarmee te breken met het verleden. Dat boezemt jonge Hongaren opnieuw hoop in: "Ik hoop dat het makkelijker leven wordt met meer jobmogelijkheden", klinkt het hoopvol bij Nora. "Ik wil niet dat mensen zich nog schamen om Hongaars te zijn. Ik zie sinds zondag opnieuw hoop."

Nog een lange weg

Maar de weg naar zo’n mooiere toekomst, is nog ver. Volgens Zsófia zit het Hongaarse systeem nog vast in de structuren die Orbán heeft vernield. "Thema’s als LGTBQ-rechten zijn de laatste jaren verloren gegaan", zegt ze.

"Het Eurovisiesongfestival was bijvoorbeeld ‘te gay’ voor Hongarije", gaat Zsófia verder. "Magyar liet zich alvast positief uit over een nieuwe deelname van Hongarije aan het Eurivisiesongfestival. Daarin schuilt voor mij hoop", besluit Zsófia.

Of Péter Magyar die verwachtingen effectief kan waarmaken, zal de komende jaren moeten blijken. Voor het eerst in lange tijd lijkt de verandering voor jongeren in Hongarije echter mogelijk.