OPINIE: Zonder diversiteit lossen we het lerarentekort niet op

Het lerarentekort in het Vlaamse basis- en secundair onderwijs is geen nieuw probleem. Veel ervaren leerkrachten gaan met pensioen. Tegelijk stromen er te weinig nieuwe leerkrachten in. Bovendien blijft de job zwaar, onder meer door de hoge werkdruk en relatief lage lonen. Toch blijven we het probleem behandelen alsof het tijdelijk is en oplosbaar met een paar snelle ingrepen, zoals het begeleiden van beginnende leerkrachten door ervaren collega’s. Dat is een misvatting. Het tekort beperkt zich niet tot één vak, zoals wiskunde of Nederlands, maar treft het hele onderwijs. Het is het meest voelbaar in scholen waar klassen groter zijn en waar leerlingen vaak extra begeleiding nodig hebben. 

Wat zeggen de cijfers?

Cijfers maken duidelijk hoe groot het probleem écht is. In 2025 bedroeg het tekort meer dan 3700 fulltimers. Hoewel het aantal openstaande vacatures dat jaar met 19% daalde ten opzichte van 2024, blijft de situatie zorgwekkend. Sterker nog: die daling mag ons geen valse hoop geven. Ze verandert niets aan de structurele aard van het probleem.

De samenleving verandert bovendien voortdurend. Dat betekent dat ook het beroep van leerkracht moet mee evolueren.

Een gebrek aan diversiteit

Naast het algemeen tekort, kampt het onderwijs ook met een groot gebrek aan diversiteit. Leerkrachten met een migratieachtergrond zijn nog steeds ondervertegenwoordigd en dat is geen toeval. De instroom in de lerarenopleiding blijft laag, onder andere omdat die opleiding voor velen onvoldoende aantrekkelijk is. Wie de stap wél zet, botst vaak op extra drempels. Voorbeelden hiervan zijn: zwakkere netwerken, discriminatie bij het zoeken naar stages en beperkte kansen om door te groeien. Het resultaat laat zich raden: een verhoogde uitval nog voor de loopbaan begonnen is. Wie weinig rolmodellen ziet in het onderwijs, zal zich daar ook minder snel thuis voelen.

Diversiteit gaat bovendien verder dan afkomst alleen. Ook leerkrachten met een beperking blijven ondervertegenwoordigd. Zo zien we weinig leraren met een gehoor- of gezichtsbeperking voor de klas. Hetzelfde geldt ook voor leerkrachten met leerstoornissen, zoals dyslexie. Dat is problematisch in een sector die net inclusie en gelijke kansen zou moeten uitdragen.

Oplossingen blijven beperkt tot goede intenties

De oplossingen liggen nochtans al jaren op tafel. Onderzoek spreekt over bewust meer mensen uit ondervertegenwoordigde groepen aanwerven. Nog een voorstel is extra hulp bieden aan leerkrachten die moeite hebben met de onderwijstaal of de schoolcultuur nog niet goed kennen. Allemaal waardevolle voorstellen. Toch blijven ze beperkt tot goede intenties. Wie echt verandering wil, moet verder durven gaan: actief investeren in een divers lerarenkorps op alle niveaus, zodat leerlingen zich kunnen herkennen in de mensen voor de klas. Zichtbare rolmodellen zijn geen luxe, maar een noodzaak.

Aantrekkelijkheid van het beroep neemt af

Het is ronduit beschamend dat we in 2026 nog steeds geconfronteerd worden met discriminatie binnen het onderwijs. Ondertussen groeit de druk op de leerkrachten die er wél zijn. Ze nemen steeds meer taken op zich, terwijl de tijd voor individuele begeleiding afneemt. De focus verschuift naar het afwerken van de leerstof, ten koste van de leerling. Dat is niet alleen schadelijk voor de kwaliteit van het onderwijs, maar ook voor de aantrekkelijkheid van het beroep.

Want laten we eerlijk zijn: wie vandaag van dichtbij ziet hoe zwaar het leraarschap is geworden, denkt wel twee keer na voor hij of zij aan een lerarenopleiding begint. En dat terwijl het beroep zoveel meer is dan lesgeven alleen. Leerkrachten zijn mentoren, begeleiders, vertrouwenspersonen. Ze vormen de ruggengraat van onze samenleving.

Daarom moeten we hen eindelijk serieus nemen. Niet met holle beloftes, maar door naar hen te luisteren en hun noden centraal te stellen. Dat vraagt meer dan kleine aanpassingen. Het vraagt een fundamentele herziening van hoe we naar onderwijs kijken.

Zolang we het lerarentekort blijven herleiden tot een eenvoudig probleem, zullen de oplossingen dat ook zijn. Dat is een illusie die we ons niet langer kunnen veroorloven.