What’s Next Explains: Limburgs onderzoek in de spotlights

Laten we eerlijk zijn: we worden niet altijd even enthousiast van wetenschappelijk onderzoek. Lange papers? Saai. Onbegrijpelijke formules? Nog saaier. De meesten van ons denken bij wetenschap aan professoren in witte jassen, verscholen in hun labo. Ze lijken soms opgesloten in een ‘ivoren toren’. Het resultaat? Een kloof tussen de ‘experts’ en de rest van de wereld. Maar is dat altijd het geval? Onze nieuwe rubriek, What’s Next Explains, brengt je dichter bij interessant Limburgs onderzoek!

Wetenschap is overal (echt overal)

Kijk eens om je heen. Het licht dat brandt, de noise-cancelling koptelefoon die je op hebt, de algoritmes die bepalen welke TikToks je ziet, de paracetamol die je net innam tegen je kater: het is allemaal wetenschap. Wetenschap is dus niet saai; het beïnvloedt letterlijk elke seconde van je dag! Toch zit er een haar in de boter.  Hoewel maar liefst 66% van de Vlamingen geïnteresseerd is in wetenschap, vindt meer dan de helft het zo ingewikkeld dat ze het gevoel hebben er weinig van te begrijpen. Herinner je je nog die nieuwsgierigheid uit je kindertijd? Toen "waarom?" je favoriete woord was en een proefjesset het leukste cadeau was dat je kon krijgen? Ergens onderweg zijn we die natuurlijke nieuwsgierigheid helaas kwijtgeraakt. En wees gerust: dat ligt niet aan jou, maar wel aan de manier waarop wetenschap vaak naar ons gecommuniceerd wordt.

Weg met de ivoren toren

Het probleem ligt grotendeels in de afstand tussen samenleving en onderzoek. Die afstand is niet toevallig ontstaan; het is onderdeel van een stukje geschiedenis. Tot halverwege de 20e eeuw was wetenschap vooral iets voor een klein, gespecialiseerd publiek dat naar musea ging of boeken las. Wetenschappers bleven meestal veilig binnen hun eigen kring. 

Na de Tweede Wereldoorlog en tijdens de ruimterace veranderde de toon. Plotseling vond men dat de gewone burger meer moest weten over wetenschap. Een belangrijk moment daarin was het Bodmer Report uit 1985 dat stelde dat het publiek een beter begrip van wetenschap nodig had en dat wetenschappers actiever moesten communiceren. Deze visie leidde tot het zogenaamde Deficit of Dissemination Model: wetenschappers zagen het publiek als een ‘leeg vat’ dat gevuld moest worden met kennis. Zij zonden de informatie, en wij moesten vooral luisteren.

Gelukkig kwam daar in de jaren '90 verzet tegen. Men besefte dat dit eenrichtingsverkeer niet werkt, zeker niet bij gevoelige thema's zoals klimaatverandering of vaccins. De focus verschoof naar dialoog: wetenschappers gingen meer in gesprek met de maatschappij in plaats van er tegenaan te praten. Met de komst van internet en sociale media wordt die drempel steeds lager. En dat is maar goed ook, want uit de Wetenschapsbarometer blijkt dat 1 op de 3 Vlamingen geïnteresseerd is om deel te nemen aan discussies met wetenschappers. De wil voor die dialoog is er dus wel, maar de effectieve vertaalslag naar ons dagelijkse leven blijft vaak nog uit.

Limburg als de toekomst?

In Limburg zien we gelukkig al de eerste barsten in die ivoren toren. Hier wachten we niet op de toekomst, we bouwen hem door wetenschap tastbaar te maken. Denk aan de Corda Campus in Hasselt, een plek waar innovatie en technologie samenkomen. Of hoorde je al van de Einsteintelescoop? Onlangs bracht de UHasselt dit indrukwekkende project als eerste universiteit naar het grote publiek, met allerlei gratis activiteiten waardoor je de wetenschap echt kon beleven! En natuurlijk is er de jaarlijkse Dag van de Wetenschap, waar onderzoekers hun deuren voor iedereen wagenwijd openzetten. 

Wetenschap kan dus enorm tastbaar en interessant zijn en dat is exact waar mijn interesse voor wetenschapscommunicatie is ontstaan. Toch merk ik hoeveel waardevol onderzoek uit Limburg nog te vaak binnen de academische muren blijft circuleren. Dat voelt als een gemiste kans. Er gebeurt waanzinnig veel onderzoek dat heel relevant is voor onze generatie, maar helaas de weg naar ons niet vindt. De psycholoog Anne Roe sloeg de nagel op de kop toen ze zei: “Nothing in science has any value to society if it is not communicated.” Vanuit die overtuiging ontstond het idee voor de rubriek What’s Next Explains, waarin Limburgs onderzoek hopelijk een breder publiek krijgt.

What’s Next Explains 

In mijn komende artikelen ga ik Limburgse onderzoekers uit die ivoren toren halen, en niet alleen duidelijk maken hoe waardevol hun onderzoek is, maar ook welke rol het misschien speelt in jouw leven. Daarom weet ik graag wat jou bezighoudt! Heb je een idee voor een onderwerp of ken je een Limburgse onderzoeker die absoluut een podium verdient? Laat het ons weten en misschien verschijnt het in een nieuw artikel van What’s Next Explains!