Onveiligheid is geen mening

Het debat in De Afspraak op VRT CANVAS tussen presentator Bart Schols en comedian Soundos El Ahmadi raakte een gevoelige zenuw. Wat begon als een discussie over humor en maatschappelijke gevoeligheden, groeide uit tot een bredere vraag: waarom is het zo moeilijk om de onveiligheid die vrouwen ervaren centraal te zetten, zonder die eerst te relativeren? 

“Gaan we nu een discussie voeren over de veiligheid van vrouwen?” Met die vraag onderbrak Soundos de presentator. Op sociale media kreeg ze veel steun. Vrouwen - en ook mannen - herkenden de frustratie: het gevoel om niet gehoord te worden wanneer je spreekt over onveiligheid, en de neiging van het publieke debat om die ervaring te minimaliseren. 

De cijfers achter het ongemak

De realiteit waarover gesproken werd, is geen gevoel, maar een structureel probleem. Volgens recente cijfers van VRT NWS voelt één op de drie vrouwen zich onveilig op straat. Dat niet alleen, ze stemmen hun gedrag af aan die potentiële dreiging. Vragen zoals: “Moet ik een andere weg niet huis nemen?” of gedachten zoals: “Misschien kan ik maar beter thuisblijven vandaag,” maken voor veel vrouwen deel uit van het dagelijkse leven. 

Daarnaast is 91 procent van de Belgische vrouwen ooit in aanraking gekomen met grensoverschrijdend gedrag. Hieronder verstaan we alles van seksuele intimidatie tot seksueel geweld, zowel in de publieke ruimte als achter gesloten deuren. Het zijn cijfers die tonen dat het probleem niet uitzonderlijk is, maar wijdverspreid. 

Femicide: het uiterste gevolg

In Europa stijgt het aantal vrouwenmoorden opnieuw. Wereldwijd wordt gemiddeld elke tien minuten een vrouw gedood door een (ex-)partner of familielid. In België worden naar schatting maandelijks twee vrouwen vermoord, al bestaan er geen officiële, eenduidige cijfers. 

Wanneer een vrouw wordt gedood alleen omdat het een vrouw is, spreken we van femicide. Onderzoekers benadrukken dat dit niet louter “partnergeweld” is, maar geweld dat geworteld is in machtsongelijkheid en hardnekkige genderrollen. 

Toch is femicide in België (nog) geen afzonderlijk misdrijf in het strafrecht. Zaken wordt geregistreerd onder noemers als “moord” of “partnergeweld”, waardoor het genderaspect vaak onzichtbaar blijft. Zonder juridische erkenning is het moeilijk om gerichte statistieken bij te houden, beleid te ontwikkelen en preventie structureel aan te pakken. Ter vergelijking: Italië zette de voorbije jaren stappen om femicide expliciet te erkennen als misdaad. Dit zorgt niet alleen voor strengere straffen, maar ook voor betere monitoring. 

Die realiteit krijgt vanavond ook een gezicht op televisie. Op VRT Canvas start een vierdelige reeks "En nu is ze dood". In de reeks wordt er gepraat met nabestaanden en slachtoffers. Om zo te begrijpen hoe manipulatie en controle stap voor stap kan leiden tot moord.

Meer dan symboliek

Nog maar enkele weken geleden kleurden sociale media paars naar aanleiding van de Internationale Dag voor de Uitbanning van Geweld tegen Vrouwen. De paarse profielfoto’s zijn meer dan een trend. Ze staan symboliek voor solidariteit, bewustmaking en collectieve druk op het systeem. Ze macht zichtbaar wat onzichtbaar blijft. 

Maar symboliek volstaat niet. Het debat in de Afspraak toont hoe moeilijk het publieke discours over geweld tegen vrouwen nog altijd verloopt. Maar Soundos vatte het scherp samen: “Wat we moeten doen met z’n allen om deze wereld mooier te maken is luisteren naar elkaars realiteit. Dat ik iets niet begrijp betekent niet dat het niet aan de hand is.” 

Vergeet niet dat je er nooit alleen voor staat: 

• Nood aan een gesprek? Bel naar het Centrum Algemeen Welzijnswerk (CAW) via 0.800.13.500. 
• Ben je een slachtoffer van geweld en misbruik? Contacteer de hulplijn op 1712