Overbevolking in de gevangenis van Hasselt: een groeiend probleem

In heel België blijft de overbevolking een hardnekkig probleem. Ook de gevangenis in Hasselt ontsnapt hier niet aan. Om deze problematiek concreet in kaart te brengen, gingen wij in gesprek met de gevangenisdirecteur van Hasselt. Tijdens dat interview gaf zij meer inzicht in de oorzaken, gevolgen en uitdagingen van de overbevolking en lichtte ze ook potentiële oplossingen toe.

De situatie in Hasselt

Ook de gevangenis in Hasselt ervaart de overbevolking duidelijk, net als het nationaal gemiddelde. Deze faciliteit biedt officieel plaats aan 420 mannen en 30 vrouwen, maar momenteel verblijven er 610 mannen en 43 vrouwen. Volgens de directrice leidt dit tot concrete problemen: 

“Op 1 december 2025 waren er 36 grondslapers, een record. Dat zijn mensen die op een matras op de grond slapen, soms zelfs in cellen waar al meerdere gedetineerden verblijven”.

Vijf jaar geleden werden de eenpersoonsbedden al vervangen door stapelbedden, een poging om meer mensen te kunnen huisvesten, maar de overbevolking blijft structureel.

De harde cijfers

Om de omvang van het probleem duidelijk te maken, volgen hier enkele cijfers. De belangstelling van de laatste tijd voor de overbevolking in de gevangenissen is niet voor niets. In 2024 bedroeg de gemiddelde overbevolkingsgraad in gevangenissen zo’n 18%, goed voor ongeveer 2.000 extra gedetineerden boven de officiële capaciteit. Die druk nam in 2025 alleen maar toe: de gevangenispopulatie steeg met 5,7%, waardoor de gemiddelde overbevolking nu 21% bedraagt. In heel Vlaanderen zouden in theorie 5.121 mensen gehuisvest kunnen worden, maar op 18 november 2025 zaten er 6.347 gedetineerden.

Instroom en korte straffen

De overbevolking wordt vooral gevoeld in arresthuizen, waar gedetineerden in voorhechtenis

zitten of korte straffen uitzitten. De directrice benadrukt dat de gevangenis zelf weinig controle heeft over wie er wordt geplaatst, omdat dit door de onderzoeksrechter wordt bepaald. 

“Wij hebben zelf geen controle over de instroom. Mensen in voorhechtenis worden geplaatst door de onderzoeksrechter. Sinds de invoering van korte straffen zien we dat arresthuizen steeds voller lopen, omdat deze mensen niet automatisch in aanmerking komen voor een enkelband", legt ze uit.

De beperkte mogelijkheid voor enkelbanden en de invoering van korte straffen hebben geleid tot opstopping. Mensen die een straf van minder dan drie jaar moeten uitzitten, worden soms maandenlang opgevangen, omdat er geen plaats is. Hierdoor raakt hun leven buiten de gevangenis vaak verstoord: relaties breken, woonst gaat verloren en de kans op recidive neemt toe.

Gevolgen voor zowel gedetineerden als personeel

Overbevolking heeft een reeks gevolgen. De veiligheid komt onder druk te staan; vechtpartijen op cel of tijdens gezamenlijke wandelingen komen vaker voor. Het personeel krijgt het moeilijker om gedetineerden goed te leren kennen en hun karakters in te schatten, wat de interactie bemoeilijkt. Daarnaast zijn cellen vaak niet optimaal ingedeeld: mensen die dezelfde taal spreken, rokers of niet-rokers, druggebruikers en mensen met psychische problemen kunnen niet altijd apart geplaatst worden. 

Wachtlijsten beperken de toegang tot programma’s zoals werk, therapie en sport. Ook de keuken en infrastructuur zijn niet berekend op het hoge aantal gedetineerden: De keuken is ontworpen voor 600 warme maaltijden per dag, maar het huidige aantal gedetineerden ligt daar ver boven. Administratieve diensten, zoals griffie en boekhouding, ervaren een hogere 

werkdruk en kunnen moeilijker de dagelijkse gang van zaken soepel laten verlopen.

Bijzondere groepen in lastige positie

Binnen de gevangenis zijn er aparte afdelingen voor mensen met psychische problemen of zware agressie. Deze afdelingen krijgen extra begeleiding van cipiers en een zorgequipe, met psychiatrische ondersteuning twee dagen per week. Ook rond suïcide is er een uitgebreid preventieprotocol. Toch kunnen speciale groepen zoals seksuele delinquenten of ouderen moeilijk volledig gescheiden worden van de rest, wat de spanningen verhoogt. Overbevolking vergroot bovendien de conflicten tussen verschillende nationaliteiten; in Hasselt zijn Nederlanders, Marokkanen, Tsjetsjenen, Georgiërs, Afghanen en Russen prominent aanwezig, en botsingen komen geregeld voor.

Veiligheidsrisico’s en sneeuwbaleffect

De gevolgen van overbevolking strekken zich ook uit tot de veiligheid binnen de gevangenis. Overbevolking leidt niet alleen tot sociale spanningen, maar ook tot een domino-effect op de

veiligheid. Stakingen van personeel verergeren de situatie: bij een beperkte bezetting moet de gevangenis beroep doen op politieondersteuning, maar afhankelijk van het aantal aanwezige politieagenten worden activiteiten beperkt. Douchen, wandelingen en bezoek kunnen worden ingekort of uitgesteld, wat de frustratie onder gedetineerden verhoogt.

Oplossingen en toekomstperspectief

Volgens de directie kan het probleem alleen op lange termijn worden aangepakt door

kleinschaligheid en herziening van korte straffen. Open secties voor gedetineerden met minder risico, een betere voorbereiding op vrijlating en meer budget voor infrastructuur en personeel zijn cruciaal. Ook urinecontroles, beveiligingscamera’s en andere veiligheidsvoorzieningen moeten worden verbeterd, want de huidige staat van onderhoud laat de wensen over. 

“Op lange termijn moeten we inzetten op kleinschaligheid en een herziening van korte straffen. Niet iedereen heeft dezelfde mate van beveiliging nodig, en zonder voldoende budget blijven we dweilen met de kraan open”, zegt de directrice.

Met deze maatregelen hoopt de gevangenis zowel de veiligheid binnen de muren als de re-integratie van gedetineerden in de samenleving beter te kunnen waarborgen, en zo een structurele oplossing voor het overbevolkingsprobleem te bieden.